ŞEKER HASTALIĞI HAKKINDA SIK ORULAN SORULAR

1-Şeker hastalığı nedir?

Vücut hücreleri, günlük yaşamını devam ettirmeyi sağlayacak enerji kaynağı için şekere ( glikoza ) ihtiyaç duyar. Besinlerle alınan karbonhidratlar sindirim sırasında glikoz ve diğer elementlere dönüşür. Bağırsaktan emilerek kan dolaşımına katılır. Pankreas tarafından salgılanan bir hormon olan insülin; kan dolaşımındaki glikozun hücre içine girmesini sağlar. Günümüzde sıklığı giderek artan şeker hastalığı, pankreasın ürettiği insülinin yetersizliği veya eksikliğinden kaynaklanır. İnsülin olmayınca besinlerle alınan glikoz, ihtiyaç duyan hücrelere giremez. Hücreler glikoz açlığı çekerken kanda glikoz normal değerlerinin üstüne çıkar. Yükselen kan şekeri vücut hücrelerini tahrip etmeye başlar. Bu durumda şeker hastalığı ortaya çıkar.


2-Şeker hastalığının belirtileri nelerdir?

Halsizlik, yorgunluk, kilo kaybı, ağız kuruluğu, çok su içme, sık idrara çıkma ( özellikle geceleri ), çabuk acıkma, ciltte kuruluk, kaşıntı, görme bozuklukları, yaraların geç iyileşmesi, sık idrar yolu ve vajinal enfeksiyonlar belirtileri arasında sayılabilir.


3-Şeker hastalığının çeşitleri var mıdır?

Tip 1 ( Genç tipi diyabet = İnsüline bağımlı diyabet ) : Çok genç yaşlarda genellikle ani başlar. Bilinmeyen bir nedenle harekete geçen bağışıklık sisteminin insülin yapımını üstlenen pankreas beta hücrelerini tahrip etmesi sonucu ortaya çıkar.

Tip 2 ( Erişkin Tipi Diyabet ) : Genellikle 35 – 40 yaş üstü şişman, hareketsiz yaşam tarzı olan kişilerde görülür. Burada insülin eksikliğinden çok insülin kullanılamaması rol oynar. Belirtiler yıllar içinde yavaş gelişir. Çoğunlukla ailede şeker hastalığı vardır. Ayrıca yatkınlığı olan kişilerde gebelik sırasında ortaya çıkan gestasyonel ( gebelik ) şekeri adı verilen bir diyabet çeşidi daha vardır.


4-Şeker hastalığı tanısı nasıl konur?

Uluslararası kuruluşların koyduğu ölçütlerle yapılmaktadır. Şeker hastalığına özgü belirtileri olan kişide en az 8 saatlik açlık sonrası kan şekeri’nin 126 mgldl ( en az iki ölçümle ) olması veya günün herhangi bir saatinde ölçülen kan şekerinin 200 mgldl ‘nın üzerinde bulunması şeker hastalığı tanısı için yeterlidir. Kan şekeri normal ( 70- 100 mgldl ) bulunan risk taşıyan kişilerde ve kan şekeri 100 – 126 mgl arasında olanlarda tanı şeker yükleme testi ile konur.

5-Şeker hastalığı görülme riski kimlerde daha fazladır?

Kilolu, bel çevresi artmış kişiler, ailesinde şeker hastalığı olanlar, hareketsiz yaşam sürenler, gebeliğinde şeker hastalığı olan kişiler, polikistik over hastaları, 4 kilo üzeri bebek doğuran kadınlar, insülin direnci olanlar risk altındadır.

6-Gizli şeker nedir? Nasıl teşhis edilir?

Prediabet veya ön diabet halk arasında gizli şeker olarak bilinen bu durum; şeker hastalığı riski taşıyan ve yaşamlarının ileri yıllarında şeker hastalığı gelişmesi muhtemel herhangi klinik belirtisi olmayan kişiler için kullanılan bir tanımlamadır. Yapılan çalışmalarda gerekli önlemler alınmadığında gizli şekeri olan kişilerin % 29 – 55 ‘ inde Tıp 2 Diabet gelişeceği gösterilmiştir. Açlık kan şekeri 100 – 126 mgldl arasında bulunan bozulmuş açlık glisemsi olarak adlandırılan kişiler, açlık kan şekeri normal yani 100 mgldl altında olup şeker yükleme testinde 2. saat kan şekeri 140 – 200 mgldl arasında bulunan kişiler ön diabet veya gizli şeker olarak kabul edilmelidir.

7-Gizli şekerin belirtileri nelerdir?

Hiçbir belirtisi olmadığı gibi, açlık atakları, tatlı yeme isteği, şeker düşmeleri, aşırı kilo alma veya zayıflama, halsizlik, yorgunluk, gündüz uyuklama, terleme, ani sinirlenme, görme bulanıklığı, gebelikte kan şekeri bozulmaları, psikolojik değişiklikler gibi belirtiler görülebilir.

8-Gebelikte şeker hastalığı neden oluşur?

Gebelik sırasında salgılanan pek çok hormon insülin karşıtı etkileri ile kan şekerinin yükselmesi yönünde rol oynar. Gebeliğin özellikle 24. haftasından itibaren insülin hormonuna karşı direnç gelişir. Normal koşullar altında yeterli insülin salgılayabilen fakat gebeliğin artan insülin direncini karşılayamayan kadınlarda gebelik şekeri ortaya çıkar.

Bu nedenle tüm gebelere 24 – 28. haftada 50 g glukoz tarama testi yapılarak gebelik şekeri yönünden araştırılır.

9-Gebelikte ortaya çıkan şeker kalıcı mıdır?

Gebelikte şeker hastalığı gelişen annelerde genellikle doğum sonrası insülinle tedavi ihtiyacı ortadan kalkar. Bu kadınlarda yaşamlarının daha sonraki dönemlerinde şeker hastalığı gelişme riski artmaktadır. Bu oran normal kilolularda % 20, kilosu fazla olanlarda % 60 ‘ tır.

10-Şeker hastalığında hangi hastalıklar daha sık görülür?

Şeker hastalarının büyük kısmında uzun süreli kan şekeri yüksekliğine bağlı zararlar ortaya çıkmaktadır. Bu zararlar yaşam süre ve kalitesini etkilediğinden riskli bireylerin taranarak hastalığın erken teşhisi önem taşır. Çünkü şeker hastalığı oluşturabileceği zararlar önceden bilinen hastalıklardandır.

Kontrolsüz hastalarda kalp – damar hastalıkları, böbrek yemezliği, körlük, sinir hasarları görülür.

11-Şeker hastalığının tedavi prensipleri nelerdir?
 

• Tedavide amaç; kişinin ideal kilosunu korumak, kan şekerini normal veya normale yakın değerlerde tutmak, komplikasyonları önleyerek hastanın yaşam süre ve kalitesini yükseltmektir.
• Diyet: Tedavinin ilk basamağını oluşturur. Kişinin fizyolojik yapısına ( cins, yaş, kilo ), sağlık durumunu ( Tıp 1 veya Tıp 2 diabet, gebelik, eşlik eden hastalık ) ve toplumsal konumuna ( okul, meslek, yaşam biçimi ) göre düzenlenir.
• Fizik aktivite: Tedavinin ikinci aşamasını oluşturur. Bilinçli egzersiz kaslarda birikmiş glukozun yakılmasını sağlayarak kan şekerinin düzenlenmesini ve kilo verilmesini sağlar. Çok düşük ve yüksek kan şekeri değerlerinde aktif egzersiz önerilmez.
• İlaç tedavisi: Şeker düşürücü tabletler veya insülin kullanılır. Tıp 1 şeker hastaları insüline bağımlıdır. Bu nedenler, Tıp 1 diabet hastaları ve gebelik şekerinde tedavide insülin kullanılır.
• Eğitim: Şeker hastaları, hastalığın nedenleri, beslenme ilkeleri, şeker ölçüm ve takibi, insülin kullanımı, göz muayeneleri, ayak bakımı konusunda eğitilmeli.